Универсаль тәртип ҡағиҙәләре

This page is a translated version of the page Universal Code of Conduct and the translation is 67% complete.
Universal Code of Conduct

Дөйөм тәртип ҡағиҙәһе

Нимәгә беҙгә Дөйөм тәртип кодексы

Беҙ үҙебеҙсә - кешелек туплаған барлыҡ белем менән һәр кем ирекле бүлешә алған донъяға тиҙерәк барып етеү өсөн Викимедиа проекттарында һәм киңлектәрендә күберәк кеше ҡатнашыуы мөмкинлеген бирәбеҙ. Беҙ йәмғиәттәрҙең яңы ҡатнашыусылар өсөн төрлө, асыҡ һәм инеү мөмкинлеге булырға тейеш, тип иҫәпләйбеҙ. Беҙ һәр ҡатнашыусы (йәки ҡатнашырға теләүсе) өсөн уларҙың ыңғай, хәүефһеҙ һәм сәләмәт булыуын теләйбеҙ. Беҙ уларҙы әлеге Тәртип кодексын ҡабул итеү аша шул килеш һаҡларға һәм кәрәк булғанда ҡайтпанан ҡараурға йөкләмә алабыҙ. Шулай уҡ беҙ үҙ проекттарыбыҙҙы контентты боҙоусыларҙан йәки боҙоп күрһәтеүселәрҙән яҡларға теләйбеҙ.

Викимедия миссияһына ярашлы, Викимедиа проекттарында һәм киңлектәрендә ҡатнашыусылар:

  • һәр кем барлыҡ белем менән ирекле рәүештә бүлешә алған донъя төҙөргә ярҙам итеүселәр
  • алдан уҡ билдәле фекерҙә (уйҙа) һәм кире фекерә булыуҙан ҡасҡан глобаль йәмғиәттең бер өлөшө һәм
  • үҙ эшенең аныҡлығына, тикшереп булғанлығына ынтылыусылар.


Дөйөм тәртип ҡағиҙәһе бөтөн донъя буйынса Викимедиа проекттарында хеҙмәттәшлек итеү өсөн нигеҙ булып тора. Йәмғиәттәр уны урынлағы мәҙәни ҡиммәттәрҙе иҫәпкә алып, ҡағиҙәләр булдырыу өсөн тулыландыра ала, шул уҡ ваҡытта бында һаналып кителгән критерийҙар минималь дөйөм уртаҡ тәртип стандарты булараҡ һаҡлана.

  • ябыҡ, асыҡ һәм ярым асыҡ хеҙмәттәшлек;
  • йәмғиәт ағзалары араһында фекер айырмалыҡтарын тикшереү һәм бер-береңә теләктәшлек белдереү;
  • техник үҫеш мәсьәләләре;
  • контентҡа өлөш индереү нескәлектәре;
  • тышҡы партнерҙар алдында аффиляцияланған ойошмаларҙың йәки йәмғиәттәрҙең мәнфәғәттәрен күрһәтеү.

1 - Инеш

Дөйөм тәртип ҡағиҙәһе бөтөн донъя буйынса Викимедиа проекттарында хеҙмәттәшлек итеү өсөн нигеҙ булып тора. Йәмғиәттәр уны урынлағы мәҙәни ҡиммәттәрҙе иҫәпкә алып, ҡағиҙәләр булдырыу өсөн тулыландыра ала, шул уҡ ваҡытта бында һаналып кителгән критерийҙар минималь дөйөм уртаҡ тәртип стандарты булараҡ һаҡлана.

Дөйөм тәртип кодексы бер ниндәй сикләүһеҙ барлыҡ викимедиасыларға ҡарата ла тигеҙ ҡулланыла. Дөйөм тәртип кодексына ҡаршы килгән ғәмәлдәр өсөн санкциялар ҡулланылыуы мөмкин. Улар тәғәйенләнгән функционерҙар (урындағы контексҡа бәйле) йәки платформаның хоҡуҡлы эйәһе булараҡ, Викимедиа фонды тарафынан билдәләнә ала.

2 — Көтөлгән тәртип

Һәр викимедиасы, тәжрибәле мөхәррир булһынмы ул йәки яңы ҡатнашыусы, йәмғиәт функционеры, Викимедиа фонды йәки идара филиалы ағзаһымы, үҙ тәртибе өсөн яуаплы.

Викимедианың барлыҡ проекттарында, киңлектәрендә һәм сараларында тәртип ихтирамға, әҙәплелеккә, теләктәшлеккә һәм үҙ яуаплылығыңды аңлауға нигеҙләнергә тейеш. Был барлыҡ мөхәррирҙәргә һәм ҡатнашыусыларға, уларҙың йәшенә, аҡыл йәки физик мөмкинлектәренә, тышҡы йөҙөнә, милли, дини, этник һәм мәҙәни сығышына, кастаһына, социаль синыфына, тел белеү кимәленә, сексуаль йүнәлешенә, енесенә һәм эш урынына ҡарамаҫтан, барыһы менән аралашыуға ҡағыла. Шулай уҡ положениеға ярашлы, дәрәжәһе, оҫталығы йәки Викимедиа проектындағы йәки хәрәкәтендәге ҡаҙаныштары нигеҙендә ташлама яһалмай.

2.1 — Үҙ-ара ихтирам

Беҙ викимедистарҙан бер-береһенә ихтирамлы булыуҙарын көтәбеҙ. Башҡалар менән Викимедиа киңлектәрендә онлайн- йәки оффлайны аралашҡанда беҙ бер-беребеҙгә ихтирамлы мөнәсәбәттә булырға тейешбеҙ.

Был тәртипкә инә, әммә уның менән генә сикләнмәй:

  • Эмпатия белдерегеҙ. Төрлө сығышлы викимедиасылар һеҙгә нимә әйтә алғанын тыңлағыҙ һәм аңларға тырышығыҙ. Үҙ ҡараштарығыҙға саҡырыу ташларға һәм викимедиасы булараҡ, үҙегеҙсә аңлауығыҙҙы, нимә көтөүегеҙҙе һәм тәртибегеҙҙе ҡулайлаштырырға әҙер булығыҙ.
  • Һәр саҡ изге ниәттән сығып эш итегеҙ һәм конструктив мөхәррирлек менән шөғөлләнегеҙ; һеҙҙең өлөшөгөҙ проекттың сифатын йәки эшен яҡшыртырға тейеш. Фекерегеҙҙе белдерегеҙ һәм фекерҙәр тыңлағыҙ, шул уҡ ваҡытта оппонентығыҙ изге ниәттән эш итә тип ҡабул итегеҙ. Тәнҡит әҙәпле һәм конструктив булырға тейеш. Әгәр кире эшмәкәрлек раҫланмаһа, барлыҡ викимедиасылар ҙа хәрәкәттең һәр ҡатнашыусыһы Викимедиа проекттарын яҡшыртыу маҡсатынан эш итеүен ҡабул итергә тейеш. Шул уҡ ваҡытта, бындай белдереү зыянлы ғәмәлдәрҙе нигеҙләү өсөн файҙаланылырға тейеш түгел.
  • Ҡатнашыусыларҙың үҙҙәрен нисек атауын һәм нисек һүрәтләүен ихтирам итегеҙ. Кекшеләр үҙҙәрен һүрәтләгәндә билдәле терминдар ҡулланыуы ихтимал. Быға ихтирамлы булығыҙ һәм ошо кешеләр менән аралашҡанда йәкеи улар тураһында һөйләгәндә, был лингвистик һәм техник яҡтан урынлы булғанда ҡулланығыҙ. Мәҫәлән:
    • Этник төркөмдәр үҙҙәрен һүрәтләү өсөн башҡа кешеләр ҡулланған тарихи атаманы түгел, ә икенсе атаманы ҡулланыуға өҫтөнлөк биреүе мөмкин;
    • Кешеләр үҙ исемендә үҙ телендә һеҙгә таныш булмаған хәрефтәр, өндәр һәм һүҙҙәр ҡулланыуы мөмкин;
    • Төрлө исемдәр йәки алмаштар ҡулланыусы айырым сексуаль йүнәлешле йәки гендер берҙәйлекле кешеләр;
    • Үҙҙәрен һүрәтләгәндә физик йәки психик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр айырым терминдар ҡуллана ала.
  • Шәхси осрашыуҙар ваҡытында беҙ барыһы менән дә әҙәпле булабыҙ һәм бер-беребеҙҙе ихтирам итәбеҙ, өҫтөнлөктәребеҙҙе, шәхси сиктәрҙе, хистәрҙе, тардицияларҙы иҫәпкә алабыҙ.

2.2 — Әҙәплелек, теләктәшлек, ярҙам һәм яуаплылыҡ тойоу

Беҙ түбәндәге тәртип булдырыуға ынтылабыҙ:

  • Әҙәплелек — кешеләр, шул иҫәптән таныш булмағандарҙы ла индереп, менән аралашҡанда тәртип һәм телмәр әҙәплелеге.
  • Теләктәшлек — дөйөм эш менән мәшғүл һәм бер-береһенә күрһәткән дуҫтарса ярҙам.
  • Үҙ-ара ярҙам һәм аңлы яуаплылыҡ Викимедиа миссияһына өлгәшеү өсөн Викимедиа проекттары емешле, күңелгә ятышлы һәм хәүефһеҙ киңлек булһын өсөн үҙеңә яуаплылыҡ алыуҙы аңлата.

Был тәртипкә инә, әммә уның менән генә сикләнмәй:

  • Остазлыҡ һәм инструктаж: яңы ҡатнашыусыларға проектҡа инергә һәм тейешле оҫталыҡҡа өйрәнергә ярҙам итегеҙ.
  • Башҡа ҡатнашыусылар артынан ҡрарағыҙ: кәрәк ваҡытта башҡа ҡатнашыусыларғы ярҙам итегеҙ, улар менән Дөйөм тәртип ҡағиҙәләрен боҙоп аралашҡанда, яҡлағыҙ.
  • Башҡа ҡатнашыусыларҙың хеҙмәтен танығыҙ һәм баһалағыҙ: уларға ярҙамы һәм хеҙмәте өсөн рәхмәт белдерегеҙ.Әгәр улар лайыҡ булһа, кешеләрҙең тырышлығын баһалағыҙ һәм маҡтағыҙ.

2 — Көтөлгән тәртип

Дөйөм тәртип ҡағиҙәләре йәмғәиттең ағзаларына кире тәртипте асыҡларға ярҙам итергә тейеш. Викимедиа хәрәкәтендә түбәндәге тәртип ҡабул ителмәй:

3.1 — Теңкәгә тейеү

This includes any behaviour intended primarily to intimidate, outrage or upset a person, or any behaviour where this would reasonably be considered the most likely main outcome. Behaviour can be considered harassment if it is beyond what a reasonable person would be expected to tolerate in a global, intercultural environment. Harassment often takes the form of emotional abuse, especially towards people who are in a vulnerable position, and may include contacting workplaces or friends and family members in an effort to intimidate or embarrass. In some cases, behaviour that would not rise to the level of harassment in a single case can become harassment through repetition. Harassment includes but is not limited to:

  • Insults: This includes name calling, using slurs or stereotypes, and any attacks based on personal characteristics. Insults may refer to perceived characteristics like intelligence, appearance, ethnicity, race, religion (or lack thereof), culture, caste, sexual orientation, gender, sex, disability, age, nationality, political affiliation, or other characteristics. In some cases, repeated mockery, sarcasm, or aggression constitute insults collectively, even if individual statements would not. (Note: The Wikimedia movement does not endorse "race" and "ethnicity" as meaningful distinctions among people. Their inclusion here is to mark that they are prohibited in use against others as the basis for personal attacks.)
  • Sexual harassment: Sexual attention or advances of any kind towards others where the person knows or reasonably should know that the attention is unwelcome or in situations where consent cannot be communicated.
  • Threats: Explicitly or implicitly suggesting the possibility of physical violence, unfair embarrassment, unfair and unjustified reputational harm, or intimidation by suggesting gratuitous legal action to win an argument or force someone to behave the way you want.
  • Encouraging harm to others: This includes encouraging someone else to commit self-harm or suicide as well as encouraging someone to conduct violent attacks on a third party.
  • Disclosure of personal data (Doxing): sharing other contributors' private information, such as name, place of employment, physical or email address without their explicit consent either on the Wikimedia projects or elsewhere, or sharing information concerning their Wikimedia activity outside the projects.
  • Hounding: following a person across the project(s) and repeatedly critiquing their work mainly with the intent to upset or discourage them. If problems are continuing after efforts to communicate and educate, communities may need to address them through established community processes.
  • Trolling: Deliberately disrupting conversations or posting in bad-faith to intentionally provoke.

3.2 – Abuse of power, privilege, or influence

Abuse occurs when someone in a real or perceived position of power, privilege, or influence engages in disrespectful, cruel, and/or violent behaviour towards other people. In Wikimedia environments, it may take the form of verbal or psychological abuse and may overlap with harassment.

  • Abuse of office by functionaries, officials and staff: use of authority, knowledge, or resources at the disposal of designated functionaries, as well as officials and staff of the Wikimedia Foundation or Wikimedia affiliates, to intimidate or threaten others.
  • Abuse of seniority and connections: Using one's position and reputation to intimidate others. We expect people with significant experience and connections in the movement to behave with special care because hostile comments from them may carry an unintended backlash. People with community authority have a particular privilege to be viewed as reliable and should not abuse this to attack others who disagree with them.
  • Psychological manipulation: Maliciously causing someone to doubt their own perceptions, senses, or understanding with the objective to win an argument or force someone to behave the way you want.

3.3 – Content vandalism and abuse of the projects

Deliberately introducing biased, false, inaccurate or inappropriate content, or hindering, impeding or otherwise hampering the creation (and/or maintenance) of content. This includes but is not limited to:

  • The repeated arbitrary or unmotivated removal of any content without appropriate discussion or providing explanation
  • Systematically manipulating content to favour specific interpretations of facts or points of view (also by means of unfaithful or deliberately false rendering of sources and altering the correct way of composing editorial content)
  • Hate speech in any form, or discriminatory language aimed at vilifying, humiliating, inciting hatred against individuals or groups on the basis of who they are or their personal beliefs
  • The use of symbols, images, categories, tags or other kinds of content that are intimidating or harmful to others outside of the context of encyclopedic, informational use. This includes imposing schemes on content intended to marginalize or ostracize.