Open main menu

Skanwiki/Utvalgte artikler/May, 2007

Veke 18, 2007 (30. april – 6. mai)Edit

svensk

Stora Råby kyrka är en tegelkyrka i Stora Råby, Stora Råby församling och Lunds kommun. Kyrkan är belägen på en grusås 27 meter över havet och har en kyrkogård som inhägnas av kallmur. I församlingen finns även Sankt Knuts kyrka dit den mesta av församlingens verksamhet numera är förlagd.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Socialisme refererer til en bred vifte af politiske bevægelser der ønsker et socioøkonomisk system i hvilket produktionsmidlerne (fx fabrikker, finansielle institutioner, infrastruktur etc.) er underlagt demokratisk kontrol og kommer alle samfundets medlemmer til gode. Denne kontrol af produktionsmidlerne kan have forskelligt udtryk. Der kan fx være tale om statsejerskab, kooperativer eller arbejdernes direkte ejerskab over deres egen arbejdsplads. Socialisme står således primært i modsætning til kapitalisme som økonomisk system, og liberalisme som politisk system. Læs mere…
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Blaafarveværket (egentlig Det Kongelige Modumske Blaafarveværk, senere Modums Blaafarveværk) er en tidligere norsk gruvebedrift ved Åmot i Modum kommune i Buskerud. Det var Norges største industribedrift på 1800-tallet, og utviklet blåfarve fra koboltmalm, som ble benyttet i papir-, porselens- og glassindustrien. Det norske Blaafarveværket dekket på det meste 80 % av verdensmarkedet for blåfarve, og ble grunnlagt av den dansk-norske kongen i 1770-årene. Allerede i 1788 eksporterte verket blåfarve til Kina og Japan.

Under Napoleonskrigene ble verket i 1813 pantsatt av kongen til den svenske kjøpmannen Peter Wilhelm Berg, og ettersom den norske staten ikke kunne løse inn pantet etter krigen ble verket i 1822 solgt på auksjon til den da 27 år gamle forretningsmannen Benjamin Wegner på vegne av et konsortium som til slutt bare inkluderte ham selv og bankieren Wilhelm Christian Benecke. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Roger Waters (eigentleg George Roger Waters, fødd 6. september 1943) er ein engelsk rockemusikar, songar, bassist, gitarist, låtskrivar og komponist. Han er mest kjend for karriera si med bandet Pink Floyd frå 1965 til 1985 der han var medlemmet som skreiv flest songar, spelte bass og var ein av fleire vokalistar. Han var òg hjernen bak fleire av bandet sine konseptalbum og mange av symbola knytta til Pink Floyd (som grisar og marsjerande hammarar)

Etter han forlot Pink Floyd byrja han på ei moderat suksessrik solokarriere og har gjeve ut tre studioalbum, og arrangert ein av dei størtse konsertane nokonsinne, The Wall-konserten i Berlin i 1990. I 2005 gav han ut operaen Ça Ira og vart gjenforent med Pink Floyd for ein enkelt opptreden på Live 8-konserten i London, 2. juli 2005. Det var deira første opptreden i lag på 24 år. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 19, 2007 (7. – 13. mai)Edit

svensk

Kiowa, eg Ga-i-gwu, är den etablerade benämningen på en nordamerikansk indianstam som räknas till prärieindianerna. Kiowaernas ursprungliga namn på sig själva är Kwu'da (”de går ut”), vilket anknyter till stammens skapelseberättelse enligt vilken de gick ut i denna värld från en stor ihålig trädstam. Stammens språk är mycket säreget och anses av en del lingvister vara ett språkligt isolat. Det finns idag cirka 12 000 personer som anser sig vara kiowaer, nästan alla bosatta i Oklahoma.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Et træ er en flerårig plante, der har en tydelig, opret og forveddet stamme, som begynder ved roden, og som bærer grene og dermed blade et stykke over jorden. Det er desuden kendetegnende for disse planter, at de har forveddede skud, som bærer overvintrende knopper.

Der findes ikke nogen fastlagt definition, som beskriver en mindste højde, men ordet bruges almindeligvis om planter, der er over 6 m høje, når de er udvoksede. De fleste træer er længelevende, og nogle kan blive flere tusinde år gamle og nå en højde på mere end 100 m.

En lille gruppe af træer, som vokser sammen, kaldes en lund, og et helt landskab, som er dækket af trævækst, kaldes en skov. Adskillige biotoper er defineret ud fra de træer, som vokser på stedet: regnskov og taiga er eksempler på dette. Et landskab med spredte træer i en bund af græsområde kaldes en skovsteppe eller savanne – alt efter klimaforholdene (se under økozoner). Læs mere…
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Carl von Linné (født 23. mai 1707, død 1778) var en betydningsfull svensk naturforsker og lege. Linné er mest kjent for å være den moderne taksonomiens far. Han klassifiserte alle dyre- og plantearter som var kjent på hans tid, og innførte nomenklaturreglene; med forholdsvis få modifikasjoner er de fremdeles i bruk i biologien.

Linné klarte å publisere beskrivelser av samtlige arter som var kjente for vitenskapen på hans tid. Alt i alt var dette 4 400 dyrearter og 7 700 plantearter. Mange av dem hadde han studert selv, enten i live eller i konservert form. Resten hadde han fått beskrevet av kollegaer i mange land som han brevvekslet med. I tillegg til å beskrive artene, klassifiserte han dem og ga dem dermed en fast plass i det biologiske systemet. Klassifikasjonen hans er forskjellig fra dagens (som bygger på evolusjonært slektskap). Men i flere tilfeller bruker man fremdeles de gruppene som Linné definerte. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Atrieseptumdefektar (forkorta ASD) er ei gruppe medfødde hjartefeil, med opning mellom forkammera i hjartet. Dei forskjellige slaga er svært ulike og krev ulik behandling. Kor alvorleig ein slik feil er varierar mykje. Verknaden i alvorlege tilfelle er fyrst og fremst hjartesvikt. Ein nyttar òg omgrepet atrieseptumdefekt om opningar i skiljeveggen som er laga med hensikt. Forekomst er omlag ein per 1 500 levande fødde.

Den foretrukne behandlinga er å lukke holet, anten kirurgisk eller intervensjonelt (med kateterteknikk). Så lenge trykket i lungekretsløpet ikkje er for høgt er dette inngrep med låg risiko og pasienten kan rekna med normal livslengd. Dersom trykket i lungekretsløpet er høgt er det eit spørsmål om tilstanden er reversibel eller ikkje. Trykket kan bli så høgt at pasienten ikkje kan opererast. Verdas første operasjon i eit opna hjarte var ei lukking av ein ASD. Det skjedde 2. september 1952.

Førre tre veker: Roger WatersWilliam ShakespeareVassdamp


endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 20, 2007 (14. – 20. mai)Edit

svensk

Harry Potter är den fiktive huvudpersonen i en serie fantasy-romaner skrivna av J. K. Rowling, som började ges ut 1997 och som kommer att avslutas med en sjunde bok vilken utkommer den 21 juli 2007. Böckerna har gjort en ojämförlig succé med översättningar till 63 språk och försäljningssiffror på 300 miljoner exemplar i hela världen.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Plan 9 from Outer Space er en science fiction-/horror-film fra 1959, skrevet og instrueret af Edward D. Wood Jr.. Filmen er blevet en kultklassiker, idet den anses for at være topkandidat til titlen "verdens dårligste film", selvom dette stadig er til debat blandt tilhængerne af dårlige kultfilm. Filmen har skaffet Edward D. Wood Jr. en posthum Golden Turkey Award som den værste filminstruktør nogensinde. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Riksforsamlingen på Eidsvoll i 1814 bestod av utpekte representanter fra hele landet, som hadde til oppgave å utarbeide no:Norges grunnlov. Representantene blir populært kalt Eidsvollsmennene. Forsamlingen hadde sine møter i Eidsvollsbygningen, der de vedtok grunnloven og valgte konge den 17. mai – senere Norges nasjonaldag. Grunnloven den ble underskrevet og datert den 18. mai 1814.

Forsamlingen møttes den 10. april etter avtale. Dette var påskedagen, og representantene møttes første gang utenfor Eidsvoll kirke, der prinsregenten tok imot dem. Etter gudstjenesten reiste de til Eidsvoll verk, der forhandlingene skulle foregå. Selve forsamlingen ble formelt åpnet dagen etter, andre påskedag, av regenten og regjeringsrådet som var oppnevnt i begynnelsen av mars. Den dagen stilte alle representantene i galla og finpuss, bøndene kom i helgedrakter. Prinsen åpnet forsamlingen med en kort tale, nærmest en trontale, hvor han minnet forsamlingen på den viktige oppgaven den hadde framfor seg. Deretter ba han dem velge president, sekretær og konstitusjonskomité. Som første president for forsamlingen valgte man kammerherre Peder Anker etter prinsens ønske. Presidentene ble valgt for en uke av gangen. Deretter ble det nedsatt en reglementskomité, som også skulle formulere en takkeadresse til prinsen. I komitéen satt Hegermann, Diriks, Sverdrup, Falsen, Wergeland og Omsen.

Forsamlingen visste de hadde liten tid. Karl Johan ville kunne mønstre en hær mot Norge innen sommeren, og innen da måtte de være klare. Les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Bunad (frå kledebunad, der norrønt «búnaðr» har same rot som (føre)bu) er ei samnemning brukt om klesdrakter i tradisjonell nordisk stil — ofte utvikla frå folkedrakter, men likevel i ein eigen tradisjon. Ein bunad er typisk ei forseggjort og kostbar drakt, med broderi og handsmidde smykke i gull eller sølv. Bunad og bunadbruk er eit debattemne med mange ulike oppfattingar, til dømes om kva som er ein bunad, og om ein kan endra på utforminga av draktene eller ikkje.

Den norske bunadrørsla går tilbake til folkedansrørsla og føregangsfolk som Hulda Garborg og Klara Semb. I dag blir bunad brukt som nasjonaldrakt. Festbunad er likestilt med gallaantrekk, og ofte nytta ved særskilde høve, som konfirmasjonar eller den norske nasjonaldagen 17. mai. Ein mindre forseggjort bunad som kan nyttast til kvardags, vert kalla kvardagsbunad. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 21, 2007 (21. – 27. mai)Edit

svensk

Helsingborgs historia sträcker sig tillbaka till sv:vikingatiden. Dess viktiga plats där Öresund är som smalast har gett staden en strategisk position under lång tid. På medeltiden var Helsingborg och dess slott ett av Nordens mäktigaste fästen och under århundradena har staden varit skådeplats för flera konflikter. Sedan 1700-talet har dock staden levt en relativt fredlig tillvaro och sedan 1800-talet har staden återhämtat sig och blivit en växande hamn- och industristad.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Dyreret eller dyrs rettigheder, er en filosofisk idé med en tilhørende bevægelse, som kæmper for at beskytte dyr fra at blive brugt eller betragtet som menneskers ejendom. Det er en radikal social bevægelse, for så vidt den ikke kun sigter mod at skaffe mere humane forhold for dyr, men mod at indlemme andre arter end mennesket i det moralske fællesskab ved at give deres grundlæggende interesser – for eksempel interessen i at undgå lidelse – samme overvejelse som menneskers. Påstanden går på, at dyr ikke længere bør betragtes juridisk eller moralsk som ejendom eller behandles som ressourcer for menneskelige formål, men i stedet bør betragtes som juridiske personer.

Kritikere af begrebet dyreret indvender, at dyr ikke formår at indgå i en social kontrakt eller foretage moralske valg, hvorfor de ikke kan anses for at besidde moralske rettigheder. De kritikere, der forfægter dette synspunkt, argumenterer for, at der ikke i sig selv er noget galt i at bruge dyr som mad, til fornøjelse og i forskning, selv om mennesker kan have en pligt til at sørge for, at de ikke lider unødvendigt. Dette synspunkt kaldes generelt dyrevelfærdssynspunktet og fastholdes af nogle af verdens ældste dyrebeskyttelsesorganisationer. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Hergé (født 22. mai 1907, død 1983) var psevdonym for den belgiske tegneserietegneren Georges Remi. Hergé er mest kjent som skaperen av Tintin, som han tegnet fra 1929 og til sin død i 1983, til sammen 24 album, hvorav ett uferdig. Han betegnes å være den fremste i tegnestilen «den rene linje» (ligne claire).

Merkbare kvaliteter i tegneseriene om Tintin er dens livfulle humanisme, og en realistisk følelse som kom av Hergés nitidige bakgrunnsstudier. Bakgrunnsstudiene førte også til at han tegnet flere album på nytt flere år senere. Voksne lesere nyter de mange satiriske referanser til historie og politikk fra første halvdel av 1900-tallet. Debuthistorien Tintin i Sovjetunionen av «Hergé» ble første gang trykket som føljetong i Le Petit Vingtième den 10. januar 1929 og gikk fram til 8. mai 1930. Tegneserien fortalte om eventyrene til den unge «journalisten» Tintin og hans lille hund, en kvikk foxterrier ved navn Terry (Milou), mens de reiste gjennom det kommunistiske Sovjetunionen. Figuren Tintin var inspirert av Georges’ bror Paul Remi, da en offiser i den belgiske hær.

Hergé har blitt en av verdens mest berømte belgiere, og Tintin er fortsatt en internasjonal suksess. Les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Slemmestad er største staden i Røyken kommune i Buskerud fylke. Han ligg ved Oslofjorden, ved grensa mot Asker i Akershus. I tillegg til noko småindustri er plassen prega av arbeidspendling mot Drammen og Oslo. Tettstaden Slemmestad oppstod rundt sementfabrikken, som var i drift frå 1888 til 1989, og var lenge ein einsidig industristad.

Saman med Bødalen utgjer Slemmestad no den søraustlegaste delen av tettstaden Oslo. Slemmestad har kraftig tilflytting, og ferjesamband med Oslo sentrum, buss til Drammen og Oslo. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 22, 2007 (28. mai – 3. juni)Edit

svensk

Dag Hammarskjöld, född 1905, var en svensk diplomat och FN:s generalsekreterare från 1953 till sin död i en flygolycka 1961 i nuvarande Zambia. Hammarskjöld tilldelades Nobels fredspris 1961 postumt.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Martin Luther (født 10. november 1483 i Eisleben i Tyskland, død 18. februar 1546 i Eisleben) var tysk munk, reformator og teolog. Han blev katolsk præst i augustiner-eremitternes orden, som gav ham en grundig uddannelse og senere førte til, at han blev professor ved universitetet i Wittenberg. Tidligt i 30-årsalderen udviklede han teologiske synspunkter om kirkens myndighed, sakramenterne og om mennesket og dets forhold til Gud, som sammen med hans afstandtagen fra kirkelige misbrug (f.eks. af den måde, aflad blev praktiseret på) gav stødet til reformationen og dannelsen af de evangelisk-lutherske kirker. Starten på reformationen opgives traditionelt som 31. oktober 1517, der var den dag, hvor han udsendte sine kendte teser mod afladspraksisen. Men i sig selv repræsenterede denne hændelse ikke noget skelsættende brud. Derimod udviklede striden mellem Luther og hans modstandere sig efterhånden i retning af teologisk mere centrale anliggender, hvilket i løbet af få år frembragte et uigenkaldeligt brud. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Gyanendra Bir Bikram Shah Dev, ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाहदेव Jñānendra Vīra Vikrama Śāhadeva, (født 7. juli 1947 i Katmandu), er konge i Nepal, den 12. kongen i rekka fra Shah-dynastiet på Nepals trone. Fra 1. februar 2005 til 27. april 2006 var han i praksis militærdiktator.

Da han i 2001 blei konge for andre gang etter sin bror Birendra, sto både den unge kronprins Dipendra og hans lillebror foran ham i arverekka. Mindre enn noen gang venta folk at at Gyanendra kunne komme tilbake. Men 1. juni 2001 ble kong Birendra og hele hans nærmeste familie, inklusive de to prinsene som sto foran Gyanendra i arverekka, drept i et mystisk blodbad på slottet i Katmandu.

Angivelig var den skyldige kronprins Dipendra, som i et anfall av rus og kjærlighetssorg slakta sin far kongen, sin mor og sju andre nære slektninger. Til slutt skjøt han seg sjøl. Dette var den offisielle forklaringa på hvordan drapene skjedde, Dipendra overlevde i bare i tre dager i bevisstløs tilstand, og rakk såvidt å bli erklært som konge før han også døde. Dermed var Gyanendra helt overaskende konge fra 4. juni - en mulighet ingen hadde trodd på fem dager før.

I Gyaendras regjeringstid har maoistopprøret gått veldig fram. Kongehuset har brutt med de parlamentariske partiene og isolert seg fra sine allierte i utlandet. Stadig flere spådde derfor våren 2006 at monarkiet ikke kan overleve. Hvis de viser seg å få rett, vil en en hovedgrunn være Gyaendras egen politikk. Les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Dogg er vassdropar som oppstår på lekamar i naturen om morgonen eller kvelden. Når bakken vert avkjølt ved varmeutstråling fører dette til at lufta like over bakken òg blir avkjølt. Dermed kan lufta verte metta og vassdamp kondenserer til små vassdropar på små lekamar som grasstrå og blad. Viss temperaturen er låg nok, kan dogget verte til is. Dette vert kalla rim eller rimfrost.

Sidan dogg er avhengig av overflatetemperaturen for å oppstå, vil det som regel oppstå på flater som ikkje får tilført mykje varme frå lågare jordlag, slik som gras og løv, rekkverk, biltak og bruer. I gresk mytologi er Ersa gudinna for dogg. Les meir…

Førre tre veker: Slemmestad - Bunad - Atrieseptumdefekt


endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål