Open main menu

Skanwiki/Utvalgte artikler/January 2006

Veke 1 – 2. januar - 8. januar 2006Edit

svensk

Tysklands herrlandslag i fotboll är ett av de mest framgångsrika med tre VM-titlar och tre EM-titlar. De har dessutom nått ytterligare fyra VM-finaler och två EM-finaler. Landslagets spel kännetecknas av disciplin och en stark organisation av de olika lagdelarna. I Tyskland är fotbollslandslaget det mest populära av landslaget och dess spelare är hyllade stjärnor men står ofta under hård press inför stora mästerskap och viktiga matcher.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

En cykel er almindeligvis et pedaldrevet køretøj, hvor en let ramme forbinder to eger-opspundne hjul. Der findes dog mange cykeltyper, som ikke holder sig inden for denne beskrivelse - f.eks. handicapcykler der drives af armkræfter, vandcykler uden hjul og ladcykler med tre hjul.

Den der bidrager til en cykels fremdrift kaldes for en cyklist. Selve ordet "cykel" er en forkortet udgave af bicykel, der i 1868 er hentet fra det engelske ord "bicycle", der betyder to-hjul. (Oprindeligt græsk: Cyklus = ring/kreds).

Det er omstridt, hvem der opfandt cyklen, men der er enighed om, at Karl von Drais' sparkecykel fra 1817, udgør et afgørende gennembrud. Denne grundmodel, hvor rytteren sad overskrævs, og sparkede sig frem ved at sætte fødderne på jorden, er siden blevet videreudviklet med bl.a. pedaler, kædetræk, luftringe, friløb og gear.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Jonathan Wild (født 1683 i Wolverhampton, død 24. mai 1725 i London) var en av de mest berømte kriminelle i England. Hans bedrifter ble kjent i hele nb:Storbritannia via romaner, dramatiseringer og politiske satirer. Rollefiguren «Peachum» i nb:John Gays Tiggeroperaen og i Bertolt Brechts nyversjon av denne, Tolvskillingsoperaen, er basert på Wild.

Jonathan Wild levde lenge et dobbeltliv, der han på den ene siden ledet en stor bande med tyver, mens han på den andre siden offentlig opptrådte som en som opprettholdt ro og orden. I 1720-åravar han nærmest en lokalhelt i London, men denne beundringa endret seg til hat da hans dobbeltliv ble avslørt. Etter rettssaken mot ham, som endte med at han ble hengt, ble han et symbol på korrupsjon og selvforherligelse. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Fjellrev (Alopex lagopus), også kjend som kvitrev og polarrev, er ein liten reveart som held til i heile det nordlege polarområdet, lenger sør hovudsakleg i fjella. Bestanden har gått kraftig tilbake i Noreg i moderne tid, og er rekna som svært truga. Reven blei freda i Noreg i 1930, men bestanden er fortsatt svært låg, og på det norske fastlandet finst det berre rundt femti revar (2004). Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 2 – 9. januar - 15. januar 2006Edit

svensk

Svensk säckpipa är en typ av säckpipa som rekonstruerats från instrument från västra Dalarna. Få svenskar känner till att Sverige har och har haft en säckpipetradition; de flesta som hör ordet säckpipa associerar till Skottland. Den svenska säckpipan är svagare i volymen än den skotska Great Highland Pipe och den karaktäriseras av ett tämligen begränsat tonomfång. Instrumentet passar därför bäst för svensk folkmusik av ålderdomlig karaktär.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Københavns brand 1728 er den største brand i Københavns historie. Den rasede fra onsdag aften den 20. oktober 1728 til lørdag morgen den 23. oktober. Den fortærede ca. 28% af byen (målt på matrikelnumre) og gjorde op mod 20% af Københavns befolkning hjemløse. Hele 47% af matriklerne i den middelalderlige del af byen forsvandt på de ca. 60 timer ilden hærgede, og branden blev dermed en væsentlig årsag til, at der ikke er mange spor i det nutidige København af middelalderens København.

Det ligger ikke helt fast, præcis hvornår branden begyndte, men stedet er derimod sikkert. Næsten lige ud for VesterportLille Sankt Clemens Stræde. Og på hjørnet ud mod Vestervold lå et hus på matriklen Vester Kvarter 146. I dag munder Frederiksberggade ud i Rådhuspladsen på omtrent samme sted. Tilbage i 1728 var huset ejet af Signe, enke efter Boye Hansen. Blandt lejerne af huset var marketender (restauratør) Peder Rasmussen og hustruen Anne Iversdatter. Netop hos marketenderen gik det galt, da der brød ild løs på loftet.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Ardenneroffensiven var et slag under andre verdenskrig. Det startet sent i desember 1944 og var den siste tyske offensiven på vestfronten under krigen. Den tyske hæren planla å slå en kile inn i den allierte fronten, for å så ta Antwerpen og svinge nordover for å omringe og knuse fire allierte arméer. Dette håpet Hitler ville tvinge de vestallierte til å forhandle fram en fredsavtale i aksemaktenes favør.

Av tyskerene ble planen kalt «Wacht Am Rhein» (for å lure de allierte til å tro at det var en forsvarsplan), i engelsktalende land er slaget kjent som «Battle of the Bulge», da tyskerenes fremrykning førte til at frontlinjen fremsto som en «bul» på kartet. Tyskerene innledet sin offensiv 16. desember 1944 og først 8. januar 1945 innså de slaget som tapt, og startet sin tilbaketrekning. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Mekka er ein by i Saudi-Arabia og den heilagaste staden i islam. Det var her Muhammed blei fødd og seinare stod fram som Guds sendebod. Muslimar vender seg mot Mekka i bøn, og ønsker å vitja byen minst ein gong i livet. Under hadj, som i 2006 tek til den 8. januar, vitjar rundt to millionar pilgrimar byen. Ikkje-muslimar er derimot utestengde frå Mekka. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 3 – 16. januar - 22. januar 2006Edit

svensk

11 september-attackerna var en serie terrorattacker utförda mot USA den 11 september 2001. Enligt den officiella 11 septemberkommissionens rapport utfördes självmordsattackerna av 19 män med kopplingar till Usama bin Ladin och al-Qaida. Männen kapade fyra amerikanska passagerarflygplan; två av dem flögs in i World Trade Centers tvillingtorn på Manhattan i New York. Det tredje flögs in i USA:s försvarshögkvarter Pentagon och det fjärde kraschade på ett fält i Pennsylvania. Totalt dödades 2 986 människor i attackerna. 11 september-attackerna är en av de mest betydelsefulla händelserna hittills under 2000-talet vad det gäller ekonomiska, sociala, politiska, kulturella och militära effekter i USA och många andra delar av världen.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Mahjong (eller májiàng (pinyin), flere andre stavemåder er almindelige) er et firpersonersspil af kinesisk oprindelse. Det spilles med ofte smukt dekorerede brikker der traditionelt er fremstillet af ben og bambus men også kan være af plastic.

Mahjong spilles normalt med 144 (136 hvis bonusbrikker ikke anvendes) brikker der typisk er lidt tykkere end dominobrikker.

Der er brikker med numeriske værdier fra 1 til 9 inden for tre kulører: cirkler, bambus (eller pinde) og skrifttegn (også kaldet tegn eller tal) Hver brik forekommer i fire eksemplarer, så dette giver i alt 108 kulørbrikker.

Uden for kulørerne findes to grupper af såkaldte honnørbrikker: Drager og vinde. Der er tre slags drager, kaldet rød drage, hvid drage og grøn drage. Vindene er der fire af, repræsenterende verdenshjørnerne øst, syd, vest og nord. Med fire eksemplarer af hver brik giver det 28 honnørbrikker.

Til spillet bruges også to terninger. Til at holde regnskab med scoren anvendes undertiden særlige pointpinde med forskellige værdier. Der kan også bruges møntlignende jetoner. Sommetider anvendes en øst-markør til at holde styr på hvis tur det er til at være giver.

Spillet har en vis (overfladisk) lighed med kortspillet rommy eller 500.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Velikij Novgorod (russisk: Великий Новгород, «Mektige Novgorod», der velikij betyr «mektig» og novgorod betyr «ny by», må ikke forveksles med byen Nizjnij Novgorod), er en av Russlands eldste og viktigste historiske byer. Byen ble av vikingene kalt for Holmgard (norrønt). Novgorod ligger langs den historiske ruten mellom Moskva og St. Petersburg (180 km sør-øst for St. Petersburg), ved elven Volkhov, som renner ut fra innsjøen Ilmen. Byen er administrativt senter for Novgorod Oblast og har 240 000 innbyggere. Klimaet er forholdsvis tørt, med en gjennomsnittstemperatur om sommeren på +25°C og om vinteren på -10°C.

De historiske monumentene i Novgorod og omegn ble satt på UNESCOs liste over verdensarven i 1992.
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Salt er ei stor gruppe kjemiske stoff med liknande eigenskapar: I tørr, fast form er dei krystallar, og oppløyst i vatn dannar dei frie ion som gjev vatnet elektrisk leiingsevne.

Eit salt er ei kjemisk binding mellom to eller fleire ion, som oftast eit metall-ion (kation) og eit ion av ikkje-metall (anion). Iona i ein del salt er viktige for kroppen, og fleire salttypar blir brukte i matlaging.

Det vanlegaste saltet i matlaging, bordsalt, er natriumklorid (NaCl).

Ein kan utvinna salt frå sjøvatn eller frå mineral. Saltgruver finst fleire stader i Europa. Kontroll med saltgruver eller salthandel har vore ei kjelde til rikdom og makt.
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 4 – 23. januar - 29. januar 2006Edit

svensk

Michelson-Morleys experiment är ett av de viktigaste och mest berömda experimenten i fysikens historia. Det utfördes 1887 vid det som nu är Case Western Reserve University och anses vara det första starka beviset mot teorin om en ljusbärande eter. Teorin inom fysiken under senare hälften av 1800-talet fastställde att eftersom vattenvågor måste ha ett medium att röra sig igenom (vatten), och hörbart ljud kräver ett medium att röra sig igenom (luft), så kräver även ljusets vågor ett medium, den s k ljusbärande etern. Eftersom ljusets hastighet är så hög var det mycket svårt att utforma ett experiment som påvisar närvaron av denna eter och påvisar dess egenskaper. Michelson och Morleys experimentet kunde inte påvisa etern och deras resultat hjälpte H.A. Lorentz att formulera Lorentz-transformationerna som låg till grund för Einsteins speciella relativitetsteori.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Holmen er det almindeligt anvendte navn for en række øer i farvandet mellem Sjælland og den nordlige spids af Amager. Disse øer var i mange år hovedbase for den danske orlogsflåde og har gennem tiden været kaldt Nyholm, Orlogsværftet, Flådens Leje og Flådestationen eller Flådestation København, men faktisk har den aldrig heddet Flådestation Holmen, selv om dette navn blev brugt af mange uden for søværnet. I over 300 år var Holmen Danmarks største arbejdsplads. I dag har søværnet kun enkelte institutioner tilbage på Holmen, som i stedet er åbnet for offentligheden med boligbyggeri, forskellige offentlige institutioner, fx Kunstakademiets Arkitektskole, Statens Teaterskole, Den Danske Filmskole og Rytmisk Musikkonservatorium, samt det nye operahus på Dokøen.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Henrik Bjørnstad (født 7. mai 1979 i Oslo) er en norsk golfspillerPGA-touren. Hjemmeklubben hans er Drøbak Golfklubb. I 1996 vant han det norske amatørmesterskapet, og ble profesjonell som 18-åring i 1997. Per i dag (2006) er han Norges fremste mannlige golfspiller, og medlem av Norges Golfforbunds toppsatsing Team Norway. Etter å ha kommet seg gjennom en tøff kvalifisering høsten 2005 ble Bjørnstad klar for spill på PGA-touren i 2006, som første nordmann noensinne.

Henrik Bjørnstad begynte sin golfkarriere i Arvika i Sverige som tiåring, og fortsatte senere i Kristianstad. Da familien flyttet tilbake til Norge og Oslo i 1994 ble han medlem i Oslo GK, hvor han trente mye, og han deltok på diverse landslag. Han vant NM på Borre Golfklubb med 17 slags margin i 1996. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Wolfgang Amadeus Mozart (27. januar 17565. desember 1791) var ein austerriksk musikar og komponist. Mozart er kjend som vidunderbarn og komponist av mange ulike musikkstykke innan klassisistisk stil. Han skreiv nokre av høgdepunkta innan opera, symfoniar, instrumentkonsertar og kor-, piano- og kammermusikk.

Mozart var fødd i Salzburg, i det sjølvstendige erkebiskopdømet Salzburg, og blei døypt Johannes Chrysostomus Wolfgangus Teophilus (Gottlieb) Mozart dagen etter at han blei fødd. Foreldra var Anna Maria Pertl Mozart og Leopold Mozart, ein leiande europeisk musikkpedagog. Han tok til å undervisa sonen i klaver- og seinare fiolinspel frå han viste musikalsk talent som treåring. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 5 – 30. januar - 5. februar 2006Edit

svensk

Esperanto är ett konstgjort språk (ett planspråk) som konstruerats för att fungera som internationellt hjälpspråk. Esperanto, som framlades 1887 i en skrift av ögonläkaren dr L.L. Zamenhof, är det förslag till internationellt hjälpspråk som fått störst spridning.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Et lyn er en stor elektrisk udladning mellem sky og (jord eller hav) eller mellem sky og sky. Et lyn er en stor gnist i jordens atmosfæres luft. Lyn løber gennem luften ved at en elektrisk spændingsforskel omdanner luftens molekyler til ioner. Derved dannes der en kanal som lynet kan løbe igennem. Mens lynet løber igennem kanalen omdannes molekylerne til plasma, og der er typisk 30.000 °C i lynkanalen mens lynets elektricitet løber igennem. Et typisk lyn varer i ca. 1/4 sekund og består af tre til fire hovedudladninger med ca. 0,04 sekunders tidsinterval. Det typiske lyn overfører kortvarigt en strøm på ca. 10.000 ampere og en elektrisk ladning på i alt ca. 25 coulomb.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Nauru er en øystat i Stillehavet med en rik historie. Øyas innfødte befolkning, nauruerne, er sannsynligvis etterkommere av polynesiske eller melanesiske oppdagelsesreisende fra Ny-Guinea som slo seg ned der. Nauru ble oppdaget av europeerne for drøyt 200 år siden og var i henholdsvis Storbritannias, Australias, Tysklands og Japans besittelse før den fikk sin uavhengighet i 1968. På grunn av utvinning av fosfat1970-tallet var Nauru det nest rikeste landet i verden regnet etter BNP per person, men i dag klassifiseres Nauru som et u-land. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Ekkokardiografi er undersøking av hjartet med ultralyd. Det kan brukast diagnostisk, eller for å vegleie terapeutiske intervensjonar. I daglegtale på sjukehus blir det ofte kalla ekko-Doppler, ekko for det todimensjonale strukturbiletet, og Doppler for fartsmålingane.

Hjartet kan visast som to-dimensjonale skiver, som eit tredimensjonalt volum eller berre langs ein isolert stråle. Dette kan visast som still-bilete eller levande film. Fartsmålingar frå blod eller muskelvev kan visast isolert som kurver eller lagde oppå strukturbileta, med fart og retningar fargekoda. Les meir.

Førre tre veker: Wolfgang Amadeus MozartSaltMekka


endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål