Open main menu

Veke 31, 2007 (30. juli – 5. august)Edit

svensk

Vietnamesiska (tiếng Việt eller mer sällan Việt ngữ) är det officiella språket i Vietnam. Det talas av cirka 80 miljoner människor. Medan Vietnam var en del av det franska kolonialväldet var språket känt som annamitiska. Det är modersmål för viet-folket (eller kinh-folket) som utgör 86 % av Vietnams befolkning och för cirka 3 miljoner utlandsvietnameser, av vilka cirka hälften bor i USA. Det talas också som andraspråk av minoritetsfolken i Vietnam.

Vietnamesiska ingår i den austroasiatiska språkfamiljen, och det är det språk som utan jämförelse har flest talare i språkfamiljen; språket har många gånger fler talare än alla de andra austroasiatiska språken tillsammans. Stora delar av ordförrådet har lånats in från kinesiska. Vietnamesiska skrevs ursprungligen med kinesiska tecken. Det vietnamesiska alfabet som används idag är en utökning av det latinska alfabetet, med diakritiska tecken för ton och vissa bokstäver.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Trinitytesten var verdens første test af et kernevåben. Testen blev udført af USA den 16. juli, 1945 ca. 48 km sydøst for Socorro, New Mexico, der hvor militærbasen White Sands Missile Range nu ligger. Trinity var designet efter den såkaldte ”implosionsmetode” og var baseret på plutonium, som det fissile materiale. Således var Trinity af samme design som - og en forløber for - Fat Man, den atombombe, der senere blev kastet over Nagasaki, Japan. Trinitys sprængkraft svarede til ca. 19-21 (varierende kilder) kilotons TNT. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Perserkrigene eller de gresk-persiske krigene var en serie konflikter mellom den greske verden og det persiske riket som startet rundt 500 f.Kr. og varte til 448 f.Kr. Begrepet henviser vanligvis til de to persiske invasjonene av det greske fastlandet i 490 f.Kr. og 480–479 f.Kr. I begge tilfellene lyktes de allierte grekerne i å beseire perserne. Ikke alle grekere kjempet mot perserne; noen var nøytrale, mens andre var allierte med Persia. Perserkrigene markerer skillet mellom arkaisk tid og klassisk tid i gresk historie.

Det som i dag er kjent om denne konflikten stammer hovedsakelig fra greske kilder, først og fremst Herodot, og i mindre grad noen romerske forfattere. Perserne ble en del av gresk historie etter at de i 546 f.Kr. erobret lydierne og dermed de greske bystatene i Jonia som tidligere var under lydierne. Et forsøk i 499 f.Kr. på å gjeninsette aristokratene i Naxos slo feil og jonierne gjorde opprør mot perserne. Symbolsk hjelp som ikke forandret det endelige utfallet, persisk seier, ble sendt fra det greske fastlandet. Mardonios drev et felttog i Thrakia i 492 f.Kr. for å konsolidere den persiske makten, men han ble stoppet av en storm. En amfibiestyrke under Datis og Artafernes jevnet Eretria med jorden, men den ble beseiret i slaget ved Marathon noen få dager senere av general Miltiades av Athen. Les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Ærfuglen, Somateria mollissima, er ei stor marin dykkand som held til ved kysten i dei nordlege polarområda. Hannfuglane har eit lett kjennbart mønster av svarte og kvite felt medan hoene er brunspetta. Fuglen har vore kjelde til egg og dyrebare dun sidan førhistorisk tid, og blir fortsatt halde halvvegs som husdyr i det nordlege Noreg og på Island.

Duna ærfuglen fôrar reiret sitt med er særskilt mjuke, og er derfor mykje ettertrakta som fyll i dyner og liknande. Edderdun skil seg frå andre typar ved at dei ikkje har stilk, men mothaker som hektar seg i kvarandre, slik at dei dannar ein mjuk, samanhengande dott. Dunsanking har vore ein viktig næringsveg langs kysten, og fuglar og menneske har utvikla eit samspel som begge har nytte av. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 32, 2007 (6. – 12. august)Edit

svensk

Norrlands nation, Uppsala är den största studentnationen i Uppsala. Nationen riktar sig främst till studerande från Norrland vid Uppsala universitet och Sveriges lantbruksuniversitet, men även studerande vid andra eftergymnasiala skolor kan beviljas medlemskap. Vid Uppsala universitet är medlemskap i en nation obligatoriskt, så kallat nationsobligatorium. Nationen är religiöst och partipolitiskt obunden och ger sina medlemmar tillgång till bibliotek, studieplatser, bostäder, stipendier samt möjligheter att delta i många olika idrotts-, kultur- och nöjessaktiviteter.

redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Amerikas Forenede Stater, på dansk normalt omtalt som USA (engelsk: United States of America), er en demokratisk forbundsrepublik, hvis største del er beliggende i det centrale Nordamerika, afgrænset på hver side af henholdsvis Atlanterhavet og Stillehavet og grænsende til Canada mod nord og Mexico mod syd. Det er en union med 50 stater, 1 føderalt distrikt og 14 territorier. Hovedstaden er Washington D.C. og landet rummer desuden en række andre kendte byer som New York, Los Angeles og Chicago.

USA er med sine mere end 9,6 millioner km² det tredjestørste land i verden og er ligeledes verdens tredjefolkerigeste land med mere end 300 millioner indbyggere.[1]

USA's militære, økonomiske samt kulturelle og politiske indflydelse øgedes op gennem det 19. og det 20. århundrede, og efter Sovjetunionens opløsning ved slutningen af den kolde krig stod USA tilbage som verdens eneste supermagt. I dag har USA stor indflydelse på stort set alle større beslutninger i verden, bl.a. som permanent medlem af FN's sikkerhedsråd. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Hundefamilien (Canidae) kalles også hundedyr, og er en naturlig gruppe med rovdyr i klassen av pattedyr. Gruppen oppsto trolig under eocen epoken, for om lag 40 millioner år siden, noe som gjør den til den eldste rovdyrfamilien vi kjenner til. Familien hadde tre samtidige linjer, representert ved underfamiliene Caninae (moderne hunder), Hesperocyoninae (forhistoriske arkaiske hunder), og Borophaginae (forhistoriske hyenelignende hunder). Både Hesperocyoninae og Borophaginae er utdød.

Familien deles ofte inn i de to delgruppenene rever (Vulpini eller ekte vulpider) og hunder (Canini eller ekte canider), som tilsammen består av 13 slekter og 36 nålevende arter. I tillegg kommer cozumel grårev, som nylig er oppdaget, men kan være utdødd (og fortsatt ikke ordentlig klassifisert), og falklandsulv, som er utdødd. Falklandsulven er klassifisert i en egen slekt (den 14.) som døde ut sammen med arten.

Det mest karakteristiske trekket med disse dyrenes skjelett, sammenlignet med andre rovdyr, er lemmenes lengde i forhold til kroppens størrelse. De fleste står langstrakt oppreist på halvstive bein som ender i fire velutviklede labber som har tykke poter (tråputer) på undersiden, Hver av framlabbene har enten fire eller fem tær og hver baklabbene alltid fire tær. Tærne er utstyrt med klør som ikke kan trekkes inn. De går faktisk på tærne og kalles derfor tågjengere. Tærne har blitt spesielt tilpasset foten for å motstå trykkbelastningen når de løper. les mer..
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Lyn er ei kraftig naturleg elektrostatisk utladning som oppstår i torevêr. Den elektriske utladninga er etterfulgt av eit skarpt synleg lys og andre former for elektromagnetisk stråling. Den elektriske straumen som strøymer gjennom utladingskanalen varmar raskt opp lufta til plasma og utvidar lufta. Dette fører til ei akustisk sjokkbølgje i atmosfæren som me høyrer som torebrak.

I snitt blir jorda treft av 100 lynnedslag kvart sekund. Ulike typar lyn skadar årleg omlag 2 000 menneske i verda. Det finst eigentleg ingen trygge plassar utandørs i torevêr. Ein av dei beste plassane er inni ein bil som verkar som eit slags faradaybur. Innandørs vernar ofte lynavleiarar mot skader. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 33, 2007 (13. – 19. august)Edit

svensk

Den svenska drottningen Victoria av Baden föddes i Baden 1862 och gifte sig vid 19 års ålder med den svenske kronprinsen Gustav. Hon var dottersons dotter till Gustav IV Adolf och ättling till Gustav Vasa, vilket vid den tiden vägde tungt. Hennes svärfader Oscar II ville dessutom knyta starkare band till Tyskland och äktenskapet var även en politisk allians. Victoria hade hela livet besvär med hälsan med ständiga hostningar och luftrörskatarr och Tullgarns slott ansågs vara alltför fuktigt. 1902 hittade hon själv en lämplig plats i närheten av Borgholms slottsruinÖland och där lät hon bygga sommarvillan Solliden. Huset uppfördes i italiensk stil, inspirerad av Axel Munthes villa utanför Capri, San Michele.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Trinitatis Kirke ligger på Landemærket 2, ud mod Købmagergade, overfor Regensen, i Regensens centrum. Kirken er en del af det såkaldte Trinitatis kirkekompleks, som ud over kirken omfatter det tidligere universitetsbibliotek, nu udstillingslokale, på en etage over kirken, samt det astronomiske observatorium Rundetårn. Denne artikel handler primært om kirken.

De første forlydender om at man ville bygge en studenterkirke ved Regensen stammer fra 1635. I første omgang var det planen at bygge den inden for Universitetsfirkanten, men i løbet af 1636 blev det lavet om til at den skulle ligge på hjørnet af Landemærket og Købmagergade. Dette skyldes sikkert at planerne havde ændret sig fra en kirke til et kompleks med både kirke, bibliotek og astronomisk observatorium. Idéen til denne unikke kombination af funktioner stammer fra bygherren Christian 4.

Grundstenen blev lagt 7. juli 1637, og den første del, Rundetårn, var færdig i 1642, ihvertfald hvis man skal tro den berømte rebus på tårnets facade. Kirken blev først indviet 1. juni 1656, Trinitatis søndag, og biblioteket fulgte 7. juli 1657, altså på 20-årsdagen for grundstensnedlæggelsen. I denne periode nåede tre bygmestre at have ansvaret for byggeriet, nemlig Hans van Steenwinckel den yngre, Leonard Blasius og Albertus Mathiesen. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Irlands geografi. Øya Irland ligger ved Atlanterhavet. Erosjon fra havet har formet den opprevne vestlige kystlinjen, som har mange øyer, halvøyer og bukter. Det viktigste geografiske kjennetegnet ved Irland er den lavtliggende sentrale sletten omgitt av en ring av fjell langs kysten. Det høyeste fjellet er Carrauntuohill (irsk: Corrán Tuathail), som er 1 038 meter over havet. Det er flere større innsjøer langs elvene i Irland, med Lough Neagh som den største. Den lengste elven i Irland er Shannon som er 340 km lang, fra utspringet i Cavan til utløpet i Atlanteren sør for Limerick.

Øya Irland er politisk delt mellom den selvstendige Republikken Irland og Nord-Irland, (som er del av Storbritannia) i nordøst. Øya har et totalt areal på 84 079 km², hvorav 83 % tilhører republikken. Øya har kyst mot Atlanterhavet i nord og vest og sør. Mellom Irland og øya Storbritannia i øst, ligger Irskesjøen. Les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Petter Dass (16471707, truleg dødsdato 17. august) var ein norsk teolog, prest og diktar frå Helgeland i Nord-Noreg. Han er ein kjend representant for barokken i norsk litteraturhistorie, men er også ein figur i mange segner i folkeleg tradisjon. I tillegg til å vere prest dreiv Petter Dass òg med jordbruk og handel. Petter Dass skreiv songar og rimbrev gjennom heile sitt vaksne liv, men berre Dalevisa vart trykt medan han levde. På 1700-talet kom bøkene hans ut i mange opplag, Katekismesongane var den som fekk størst utbreiing blant folk flest. På midten av 1800-talet møtte diktinga hans ny interesse også i den kulturelle eliten, og då var det spesielt Nordlands Trompet som vart heldt fram. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 34, 2007 (20. – 26. august)Edit

svensk

Gröngöling (Picus viridis) är en fågel inom familjen hackspettar. Gröngölingen, som är en av de vanligaste hackspettarna i Europa, är en stannfågel som tillhör släktet Picus, vilka är hackspettarter med gröngrå fjäderdräkt. Hackspetten kan bli cirka 32 cm lång och kan mäta upp till 52 cm mellan vingspetsarna och könen blir ungefär jämnstora. Både hona och hane kan, förutom den gröngråa fjäderdräkten, kännas igen på den röda hjässan och nacken. Den dagaktiva gröngölingen befinner sig ofta på marken, till skillnad från de flesta andra hackspettar och dess huvudföda är myror som den effektivt fångar med sin cirka 10 cm långa tunga med hullingar.

Gröngölingen förekommer uteslutande i större delen av Europa, men saknas på vissa öar samt i de nordligaste delarna. I övrigt uppträder den i sydvästra Asien och i nordvästra Afrika.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

al-Andalus er det arabiske navn for de dele af den Iberiske halvø som var under muslimsk styre fra 711 til 1492. Den geografiske udstrækning af al-Andalus kom derfor til at variere gennem dets historie. Al-Andalus refererer således både til ummayyade-styret, emiratet 750-926 og kalifatet 929-1031, samt til deres efterfølgerstater, taifa-kongedømmerne.

Da det muslimsk kontrollerede område blev erobret af kristne nabokongedømmer i den proces der siden er blevet kaldt La reconquista, blev al-Andalus brugt til at betegne de resterende muslimske territorier. Det blev siden ophav til navnet på den senere spanske region Andalusien, hvor det muslimske styre varede længst. På dansk er betegnelsen maurisk ofte blevet brugt til at beskrive den ibero-muslimske kultur og muslimerne kaldes da maurerne. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Blåhval (Balaenoptera musculus) eller blåkval er det største dyret som noen gang har levd på Jorden, uansett tid og art. Tungen kan veie like mye som en elefant, hjertet er så stort som en bli, og noen av blodkarene så store at et menneske kan svømme der. Ironisk nok kan det vitenskapelige navnet bety liten mus.

Blåhvalen, som er en finnhval og tilhører bardehvalene, er et sjøpattedyr som kan bli mer enn 31 meter lang og veie 200 tonn eller mer. Hannene kalles okser, hunnene kuer og avkommet kalver.

Blåhvalen har en strømlinjeformet kropp og er mørk gråblå i fargen (skinnet fra havet gjør den mer blå enn den egentlig er), men kan ha spragler. I munnen har den 540-790 sorte barder som blir inntil 1 meter lange og henger ned fra overkjeven. Langt bak på på ryggen sitter en, i forhold til kroppsstørrelsen, ubetydlig ryggfine, ca. 30-40 cm høy. Ryggfinnen blir bare synlig et kort øyeblikk når hvalen ruller framover for å dykke. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Reinrose (Dryas octopetala) er ei fjellplante som veks på laus, kalkrik grunn i kjølige strøk på den nordlege halvkula. Planten har vore brukt som medisin i fleire samfunn, har gjeve namn til Dryas-tida, og er fylkesblom for Sør-Trøndelag.

Reinrosa høyrer til rosefamilien. Blada er bukttagga. Dei liknar på små eikeblad, noko som var grunnen til at Linné kalla reinrosa for Dryas, etter dryadene, små skognymfer som etter gresk mytologi budde i eiketre. Octopetala kjem av octo, 'åtte', og petala, 'kronblad'. Åtte er eit uvanleg tal på kronblad i rosefamilien. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 35, 2007 (27. august – 2. september)Edit

svensk

Sverige under Kalmarunionen behandlar Sveriges historia mellan åren 1397 och 1520, då Sverige tillsammans med Danmark och Norge ingick i Kalmarunionen.

Till följd av de släkt- och vänskapsband som fanns mellan aristokratin i de nordiska länderna förenades dessa 1397 i Kalmarunionen. Genom unionen kunde länderna bli en motvikt mot den nordtyska Hansan. Ett återkommande stridsämne var maktfördelningen mellan centrum och riksråden i de tre länderna, något som ledde till att det i Sverige valdes riksföreståndare. Kampen om makten mellan Danmark och Sverige innebar att Skåne och Götaland förhärjades av trupper vid flera tillfällen.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Irakkrigen eller Den anden golfkrig (20. marts 2003 - nutid) er en igangværende krig og besættelse af Irak, der begyndte med den amerikansk ledede invasion af Irak i 2003. Den amerikanske regerings begrundelse for krigen var at Irak besad masseødelæggelsesvåben, og udgjorde en "overhængende fare" for USA og verdenssamfundet. Denne påstand er senere blevet tilbagevist af Iraq Survey Group. Andre begrundelser var Iraks formodede forbindelse til terrorisme, befrielsen af det irakiske folk og betydningen af Iraks olieproduktion.

Krigen startede 20. marts 2003, da den amerikansk ledede koalition af villige lande, med dansk deltagelse, angreb Irak og væltede da:Saddam Husseins regering, i et forsøg på at skabe en ny pro-vestlig regering. Det lykkedes dog ikke at skabe stabilitet i landet, og der har siden invasionens afslutning været et oprør i landet og en begyndende borgerkrig mellem Sunnimuslimer og Shiamuslimer. Danmark har siden invasionens afslutning haft en bataljon soldater udstationeret i det sydlige Irak. Et voksende antal af koalitionens lande har besluttet sig til at trække sine tropper ud af krigen, Den danske regering meddelte i februar 2007 at de danske tropper bliver trukket hjem i august 2007, og erstattes af fire helikoptere og 50 mand. 5. august forlod de sidste danske landtropper Irak.[2] Krigens årsager og konsekvenser er stadig kontroversielle.

2. maj 2003 erklærede George W. Bush krigshandlingerne i Irakkrigen for afsluttet. Selve krigen blev ikke erklæret for afsluttet, og er således officielt stadig i gang under betegnelsen Irakkonflikten (engelsk: Conflict in Iraq). Dette indebærer blandt andet at samtlige krigsfanger ikke skal løslades. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Svensk er et østskandinavisk språk som tales først og fremst i Sverige, på Åland og i deler av Finland av rundt 9 000 000 mennesker. Det er i nær slekt med dansk og norsk, og brukere av de tre språkene har som regel små vanskeligheter med å forstå hverandre. Svensk skiller seg ut blant annet med sin prosodi, som kan variere markant mellom ulike dialektområder. I dette inngår både aspekter som trykk og i visse fall tone. Språket har et relativt stort antall vokaler, som har både korte og lange varianter, og danner til sammen 17 vokalfonemer (kort [e] og [ɛ] sammenfaller). Et unikt aspekt av svensk er også den såkalte sje-lyden (den første lyden i ordet «skjuta»), som finnes i mange ulike dialektale varianter. Selv om lignende lyder, med tydelige labialiserende uttale, finnes i mange språk, er svensk muligens det eneste språket i verden som benytter lyden som et fonem. Også den svenske uttalen av den skrevne vokalen u (både som lang [ʉ] og kort [ɵ]) er globalt sett uvanlig, selv om uttalen i ulike svenske dialekter varierer. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Norske Gaardnavne er eit bokverk som vart utgjeve i åra frå 1897 til 1924 etter manuskript utarbeidd av professor Oluf Rygh. Bokverket inneheld normert skrivemåte, opplysningar om uttale, historiske skrivemåtar og tolkingsframlegg til namna på matrikkelgardane i Noreg. Det er vorte eit standardverk om stadnamn i Noreg, og eit føredøme for liknande publikasjonar i Sverige og Danmark.

I arbeidet med verket vart det samla informasjon om skrivemåtar av stadnamn frå tida før det språklege skiftet frå gamalnorsk til dansk skriftmål mot slutten av mellomalderen. I verket er det drøfta kva for grammatisk form namna har - mellom anna kjønn, tal, kasus og om namnet står i bunden eller ubunden form. Det er òg gjort greie for lydlege endringar gjennom tidene, om slike er dokumenterte. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


  1. "US Population Now 300 Million and Growing". CNN. 17. okt 2006.
  2. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named danmarkud2